Việt Nam Huyền Bí

Nam dành cả buổi sáng hôm sau đi dọc bờ sông, từ đoạn cầu xuống đến khúc chợ cũ, sổ tay mở sẵn trong túi áo khoác. Thắng lái xe chở anh, dừng ở từng điểm anh chỉ, rồi đứng chờ cách đó vài bước, tay khoanh trước ngực, mắt quan sát dòng người qua lại. Điểm dừng đầu tiên là trước một ngôi nhà cấp bốn nằm sát mép kè, tường quét vôi đã ngả màu cháo lòng. Một bà cụ ngồi trên chiếc ghế nhựa kê ngay hiên, tay thoăn thoắt nhặt rau muống, rổ để dưới chân. "Bà ơi, cháu là người bên Viện Khảo cổ, đang tìm hiểu về đoạn sông này. Bà sống ở đây lâu chưa ạ?" Bà cụ ngước lên, kính lão trễ xuống sống mũi, nhìn Nam qua phần trên gọng kính. "Từ hồi con gái, giờ đã tám mươi hai." Bà kể chuyện nhà chuyện cửa một lúc, về những đứa con đã lớn, đứa ở gần, đứa đi xa, trước khi Nam khéo léo lái câu chuyện về phía dòng sông. Bà dừng tay nhặt rau, nhìn ra khoảng nước lấp lánh phía trước nhà. "Hồi trẻ tôi được dặn nhiều thứ lắm. Không ra sông sau giờ Tuất. Nhặt được cái gì trôi vào bờ thì để nguyên đấy, đừng có mang về nhà. Ra sông không được réo tên người đã khuất, dù là gọi đùa." "Bà có biết vì sao người ta lại dặn như thế không ạ?" Bà cụ lắc đầu, tay lại tiếp tục nhặt rau, những ngón tay gầy guộc tách từng cọng lá úa ra khỏi bó rau còn tươi. "Ngày trước người lớn dặn thế nào thì chúng tôi làm thế. Có ai giải thích đâu mà hỏi. Dặn là nghe, nghe là nhớ, nhớ là làm theo, có thế thôi." Nam ghi lại từng câu vào sổ tay, nét chữ nhanh nhưng gọn gàng. Anh hỏi thêm vài câu về những gia đình từng sống lâu năm quanh khu vực này, bà cụ nhắc đến vài cái tên, phần lớn đã chuyển đi hoặc đã mất, rồi quay sang chỉ tay về phía cuối con đường, nơi có một quán nước nhỏ dựng tạm bằng mái tôn. "Cứ ra hỏi bà bán nước cuối đường ấy, bà ấy ở đây mấy đời rồi, chuyện gì cũng biết." Quán nước là một cái sạp gỗ kê sát bờ kè, vài chiếc ghế nhựa xếp quanh, một bà bán hàng trạc bảy mươi, nhưng vẫn còn nhanh nhẹn. Bà đang rửa chồng cốc trong chậu nhôm móp méo. Nam gọi hai chai nước, ngồi xuống, Thắng dựng xe gần đó rồi cũng ghé lại. Bà bán nước bắt chuyện nhanh, giọng oang oang, tay vẫn tráng cốc thoăn thoắt. "Chú hỏi chuyện sông à? Ối giời, chuyện thì nhiều lắm." Bà kể liền một mạch, không cần Nam gợi thêm câu nào. Chuyện một thanh niên đi câu đêm mất tích, mấy hôm sau người ta tìm thấy đôi dép ở khúc sông cách đó gần cây số, còn người thì không thấy tăm hơi. Chuyện một đứa trẻ chết đuối ngay khúc nước cạn đến ngang bụng, trong khi những đứa cùng tắm hôm đó chẳng đứa nào hiểu vì sao nó lại chìm nhanh đến thế. Chuyện có đêm người ta nghe tiếng gõ cồm cộp dưới đáy sông, đều đặn như ai đang gõ vào thành gỗ, kéo dài đến gần sáng mới dứt. Chuyện có người mò được một chiếc vòng tay bằng đồng đen sì trong lớp bùn, đeo thử vào tay chưa được nửa ngày đã phát sốt cao, phải vứt trả lại chỗ cũ mới đỡ. Bà kể một hơi dài, tay vẫn không ngừng động tác, thỉnh thoảng dừng lại tráng thêm cốc nước chè cho khách qua đường ghé mua. "Bà chứng kiến tận mắt những chuyện đó ạ?" Nam hỏi, bút vẫn lướt trên trang giấy. Bà bán nước khựng tay một nhịp, nhìn Nam, rồi cười xòa, tiếng cười có phần ngượng. "Tôi nghe người ta kể lại thôi. Chuyện thằng bé chết đuối thì tôi có biết mặt nó thật, con nhà bên kia đường. Còn mấy chuyện kia, toàn nghe các bà các cô ngồi lê ở chợ kể cho nhau, ai kể cũng khác nhau một tí, nhưng tựu chung vẫn quanh mấy chuyện ấy thôi." Nam gật đầu, cảm ơn, trả tiền nước rồi đứng dậy. Trước khi đi, bà còn dặn thêm một câu, giọng hạ thấp hẳn so với lúc kể chuyện. "Chú làm gì thì làm, đừng có động chạm nhiều quá xuống dưới ấy." Điểm dừng thứ ba nằm sâu hơn trong khu dân cư, một quán trà đá dưới bóng cây bàng già, nơi Thắng hẹn gặp một người quen cũ, từng làm công nhân cho vài công trình cải tạo sông trước đây. Người đàn ông tên Hoà, ngoài năm mươi, da sạm nắng, tay còn vết chai sần từ những năm cầm cuốc xẻng. "Anh Hoà, đây là anh Nam bên Viện, muốn hỏi mấy chuyện hồi trước công trình mình làm ở khúc sông trên kia." Hoà bắt tay Nam, kéo ghế mời ngồi, gọi thêm một ấm trà đá. "Công trình nào cũng có chuyện cả, nhưng đoạn đó thì đúng là hơi đặc biệt thật." Ông kể về một đợt thi công cách đây hơn chục năm, khi đội của ông phải gia cố lại một đoạn kè gần khúc cua. Một công nhân trẻ, khỏe mạnh, đang đứng buộc dây cáp bỗng ngã vật xuống, co giật, phải đưa đi cấp cứu ngay trong đêm. Bác sĩ chẩn đoán rối loạn điện giải do làm việc quá sức dưới nắng, nhưng đội thi công vẫn kháo nhau rằng cậu ta vừa chạm tay vào thứ gì đó lạnh bất thường ngay trước khi ngã. "Rồi có lần khác, một bác cai thầu già bị gãy chân vì trượt bờ kè, chỗ đất bằng phẳng chứ không trơn trượt gì cả. Hồ sơ tai nạn lao động vẫn còn lưu ở công ty cũ, tôi tin là còn, vì hồi đó lập biên bản đầy đủ." Hoà nhấp một ngụm trà đá, tay gõ nhẹ lên mặt bàn gỗ. "Nhưng có chuyện khác thì chẳng ai lập biên bản làm gì, vì nghe cứ như chuyện tầm phào. Kiểu đang đào bình thường, tự dưng cả tổ mấy người cùng thấy lạnh sống lưng, bỏ việc chạy hết lên bờ, đợi cả tiếng sau mới dám xuống lại." Nam lật sang trang mới trong sổ tay, ghi tiếp những chi tiết Hoà vừa kể. Anh hỏi thêm về vị trí chính xác của những sự việc đó, đối chiếu với bản đồ hiện tại đang mở trên điện thoại. Hoà chỉ tay, xác nhận một khu vực trùng khớp gần như hoàn toàn với đoạn Nam và đội khảo cổ đang khai quật. Buổi trưa, Nam ngồi lại một mình trong quán trà đá, Thắng đã dắt xe ra ngoài gọi điện cho Viện báo cáo tiến độ. Anh giở lại từng trang sổ tay đã ghi kín chữ suốt buổi sáng, ba cuộc trò chuyện với ba con người hoàn toàn khác nhau về tuổi tác, nghề nghiệp, cách kể chuyện. Bà cụ nói về những điều cấm kị không rõ nguồn gốc. Bà bán nước kể lại những chuyện ly kỳ nghe được từ người khác. Ông Hoà nhắc đến những vụ tai nạn có ghi trong hồ sơ lẫn những chuyện chỉ truyền miệng giữa anh em công trường. Không câu chuyện nào trùng khớp nhau về chi tiết, về thời điểm, về cách kể. Ly trà đá trước mặt đã tan hết đá, chỉ còn lại nước trong nhạt màu, vài lát chanh nổi lều bều trên mặt. Nam gấp sổ tay lại, đút vào túi áo khoác, ngón tay vẫn còn vương chút mực đỏ dính từ đầu bút bi vừa gạch chân.