Chương 17: Phần I Dưới lòng sông Tô - Không còn thời gian
Cuộc họp diễn ra ngay trong lán chỉ huy công trường, bàn ghế được kê sát vào nhau để đủ chỗ cho gần chục người, đại diện nhà thầu, đại diện ban quản lý dự án, cùng Nam và trưởng phòng khảo cổ đô thị vừa từ Viện xuống. Quạt trần quay hết công suất vẫn không đủ xua bớt cái nóng hầm hập tích tụ trong không gian chật hẹp.
Người đại diện nhà thầu, một người đàn ông trung niên mặc áo sơ mi trắng đã ướt đẫm mồ hôi ở lưng, đặt tập hồ sơ tiến độ lên bàn, gõ ngón tay lên trang bìa.
"Tôi hiểu công tác khảo cổ quan trọng, nhưng công trình này đã trễ tiến độ mười tám ngày so với hợp đồng. Mỗi ngày máy móc nằm chờ, chúng tôi vẫn phải trả tiền thuê, chưa kể chi phí nhân công, chi phí bảo vệ hiện trường."
"Tôi nắm được áp lực bên anh." Nam ngồi thẳng lưng, giọng giữ đều. "Nhưng cấu trúc chúng tôi phát hiện đã được xác định kéo dài vượt khỏi phạm vi khai quật hiện tại, cần thêm thời gian để đánh giá đầy đủ trước khi có thể đưa ra khuyến nghị cuối cùng."
"Đầy đủ là bao lâu?" Người đại diện nhà thầu hỏi thẳng, không vòng vo. "Một tuần, hai tuần, hay lại kéo dài như hai mươi ngày vừa rồi?"
Nam nhìn sang trưởng phòng khảo cổ đô thị, chờ một sự hỗ trợ nào đó từ phía trên, nhưng người trưởng phòng chỉ khẽ gật đầu ra hiệu anh tiếp tục trình bày, ánh mắt ông cũng mang một vẻ căng thẳng không giấu được.
"Tôi không thể đưa ra con số chính xác lúc này." Nam đáp, biết rõ câu trả lời đó sẽ không làm hài lòng ai trong phòng. "Cấu trúc phức tạp hơn dự tính ban đầu rất nhiều, mỗi đoạn đào thêm lại xuất hiện thêm chi tiết cần ghi nhận."
Người đại diện ban quản lý dự án, ngồi cạnh người đại diện nhà thầu, lên tiếng, giọng có phần dịu hơn nhưng không kém phần dứt khoát.
"Chúng tôi đã xin gia hạn một lần theo đề nghị của Viện, nhưng cấp trên chỉ đồng ý thêm đúng mười ngày nữa, không thể xin thêm lần thứ hai. Sau mười ngày đó, công trình bắt buộc phải tiếp tục thi công theo đúng thiết kế ban đầu, bất kể tình trạng khảo cổ ra sao."
Trưởng phòng khảo cổ đô thị xoay bút giữa các ngón tay, nhìn Nam.
"Mười ngày, cậu tính được gì trong khoảng đó?"
Nam mở sổ tay, nhanh chóng phác lại bản đồ tổng thể cấu trúc đã dựng được từ trước, chỉ vào những đoạn còn chưa xác minh kỹ.
"Không thể đào hết toàn bộ chiều dài đã xác định trong mười ngày, việc đó chắc chắn." Anh dừng lại, ngón tay gõ nhẹ lên đoạn bản vẽ thể hiện khu vực có mẩu xương và những điểm chuyển tiếp vật liệu quan trọng nhất. "Nhưng có thể tập trung hoàn thiện ghi nhận đầy đủ đoạn cấu trúc chính đã lộ ra, lấy đủ mẫu vật cần thiết, sau đó lập hồ sơ bảo vệ hiện trạng cho những đoạn còn lại nằm ngoài phạm vi có thể tiếp tục khai quật."
"Ý cậu là bỏ dở phần chưa đào tới?" Người đại diện nhà thầu hỏi lại, giọng có chút nhẹ nhõm hiện lên rõ trong ánh mắt.
"Vẫn giữ nguyên phần đã đào, chỉ chuyển sang hình thức ghi nhận từ xa cho đoạn còn lại, không tiếp tục đào sâu thêm." Nam giải thích, tay vẫn giữ nguyên vị trí trên bản vẽ. "Đo đạc bằng thiết bị không xâm lấn ở những đoạn nằm dưới khu dân cư, lập bản đồ định vị để lưu hồ sơ, đề xuất giám sát nếu sau này có công trình khác động đến khu vực đó."
Cuộc họp kéo dài thêm gần một tiếng, các bên thống nhất phương án cuối cùng, mười ngày để hoàn tất công tác ghi nhận, lấy mẫu, đóng gói hiện vật quan trọng, sau đó bàn giao lại mặt bằng cho nhà thầu tiếp tục thi công theo kế hoạch ban đầu.
Sau khi mọi người rời khỏi lán, Nam ngồi lại một mình, gấp cuốn sổ tay đang mở dở, đặt tay lên trang bản vẽ tổng thể cấu trúc, ngón tay lướt dọc theo đường kẻ mờ anh từng vẽ thêm vào tối hôm trước, đoạn kéo dài mang tính giả định, vắt qua khu dân cư chưa hề được chạm đến.
Chín ngày tiếp theo trôi qua với nhịp độ làm việc gấp gáp chưa từng có kể từ khi bắt đầu khai quật. Nam chia đội thành nhiều tổ nhỏ, làm việc gần như liên tục từ sáng sớm đến tối mịt, ưu tiên tuyệt đối cho việc ghi hình, đo đạc, lấy mẫu đất và mẫu vật liệu tại những vị trí quan trọng nhất đã xác định.
Đèn pha công trường được kéo thêm để làm việc xuyên đêm những ngày cuối, ánh sáng trắng gắt chiếu xuống hố đào tạo thành những vùng bóng đổ dài, cắt ngang qua từng viên gạch đang được đánh số. Hạnh cùng hai thành viên khác thay phiên trực đêm, dùng bàn chải nhỏ quét từng lớp bụi mỏng còn sót lại trên bề mặt vữa trước khi máy quét 3D chạy qua ghi lại toàn bộ hình dạng cấu trúc ở độ phân giải cao nhất có thể.
Nam gần như không rời khỏi hiện trường quá vài tiếng mỗi ngày, ăn vội bát cơm mang ra tận mép hố, mắt vẫn không rời khỏi tấm bảng theo dõi tiến độ dán đầy những mảnh giấy đánh dấu khu vực đã hoàn thành và khu vực còn dang dở.
Đến ngày thứ mười, đoạn cấu trúc chính đã được ghi nhận đầy đủ, từng viên gạch, từng điểm chuyển tiếp, từng mẫu vữa đều có hồ sơ riêng, đóng gói cẩn thận chuyển về Viện. Khu vực từng phát hiện mẩu xương được che phủ bằng một lớp vải địa kỹ thuật chuyên dụng, phía trên phủ thêm cát sạch theo đúng quy trình bảo vệ hiện trạng khảo cổ trước khi lấp lại.
Buổi chiều cuối cùng, Nam đứng ở mép hố đào, nhìn đội thi công của nhà thầu bắt đầu đưa máy móc trở lại vị trí, chuẩn bị cho công đoạn lấp đất và đổ móng theo thiết kế mới đã được điều chỉnh để tránh trực tiếp lên khu vực cấu trúc cổ.
Thắng đứng cạnh anh, tay cầm chiếc máy ảnh đã hết pin từ lúc nào, ống kính vẫn hướng về phía hố đào như một thói quen chưa kịp bỏ.
"Vậy là dừng ở đây thật rồi." Thắng nói, giọng không giấu được sự tiếc nuối. "Còn bao nhiêu đoạn chưa kịp đào tới."
Mắt Nam dõi theo đường kẻ mờ vô hình trong tâm trí anh, đường kẻ nối từ mép hố hiện tại, kéo dài qua lớp cát vừa phủ, xuyên qua nền móng những ngôi nhà san sát phía hạ lưu, tiếp tục đi về một điểm chưa từng được xác định.
Chiếc máy xúc đầu tiên nổ máy, tiếng động cơ gầm lên phá vỡ khoảng lặng cuối cùng còn sót lại trên công trường, từng gàu đất đầu tiên được múc lên, đổ xuống che dần lớp vải địa kỹ thuật vừa trải, cho đến khi toàn bộ khu vực từng là hố khai quật chỉ còn lại một khoảng đất bằng phẳng, không còn dấu vết gì của những gì từng nằm bên dưới.