Việt Nam Huyền Bí

Công trường mở cửa trở lại vào ngày thứ ba, sau khi biên bản điều tra tai nạn đã hoàn tất và khu vực hố sụt được gia cố lại bằng khung thép mới, chắc chắn hơn nhiều so với hệ thống chống đỡ tạm bợ trước đó. Không khí làm việc vẫn còn nặng nề, nhưng nhịp bay gạt bùn đã trở lại đều đặn, chỉ chậm hơn trước một nhịp thận trọng. Nam đứng đầu hàng gạch, chia lại khu vực khai quật thành từng ô nhỏ đánh số, phân công mỗi tổ phụ trách bóc tách một đoạn theo chiều dài của cấu trúc. Anh yêu cầu ghi chép tỉ mỉ hơn hẳn giai đoạn trước, mỗi viên gạch lộ ra đều được đánh dấu tọa độ, chụp ảnh, đo độ dày mạch vữa trước khi chuyển sang viên tiếp theo. "Đoạn này khác hẳn đoạn hôm trước." Một thành viên trong tổ khảo sát, tên Hạnh, gọi Nam lại gần khu vực cô đang phụ trách, cách điểm phát hiện mẩu xương chừng bốn mét về phía hạ lưu. "Anh xem, gạch ở đây mỏng hơn, màu cũng nhạt hơn." Nam quỳ xuống, đưa tay chạm nhẹ lên bề mặt viên gạch Hạnh vừa lộ ra, so sánh với mẫu gạch đã ghi nhận ở đoạn đầu. Kích thước có sự chênh lệch rõ rệt, mạch vữa ở đoạn này mỏng hơn, kỹ thuật xếp gạch cũng có phần thô hơn, các đường mạch không đều tăm tắp như đoạn ban đầu. "Ghi lại tọa độ chính xác điểm chuyển tiếp giữa hai loại gạch." Anh lấy thước dây đo khoảng cách, đối chiếu với bản vẽ tổng thể đang dựng dần trên giấy can. "Đây có thể là ranh giới giữa hai giai đoạn xây dựng khác nhau." Suốt buổi sáng, đội khảo sát lần lượt phát hiện thêm ba điểm chuyển tiếp tương tự dọc theo chiều dài cấu trúc, mỗi điểm đánh dấu một sự thay đổi về kích thước gạch, kỹ thuật xếp đặt, hoặc loại vữa kết dính. Có đoạn gạch được xếp khít, mạch vữa đều, rõ ràng là công trình được thi công cẩn thận. Có đoạn khác lại cho thấy dấu hiệu chắp vá, gạch không đồng bộ về kích cỡ, như thể được sửa chữa vội vàng sau một lần hư hỏng nào đó. Ở một trong ba điểm chuyển tiếp đó, tổ của Hạnh còn phát hiện một lớp vữa mỏng phủ đè lên trên lớp vữa cũ đã khô cứng từ trước, tạo thành hai lớp rõ rệt khi cắt ngang bằng dao chuyên dụng. Nam quan sát lát cắt dưới kính lúp cầm tay, ghi chú lại độ dày từng lớp, đối chiếu màu sắc và độ mịn của vữa để phân biệt hai đợt thi công cách nhau không rõ bao lâu. "Lớp trên mới hơn hẳn, chắc là đợt sửa chữa sau này." Hạnh chỉ vào đường ranh giới giữa hai lớp vữa, giọng đầy tò mò. "Nhưng sửa để làm gì, nếu công trình chỉ đơn thuần là móng hay kè thì việc gì phải vá đi vá lại kỹ đến thế." Nam ghi thêm một dòng chú thích vào sổ tay, đóng khung lại vị trí phát hiện bằng bút chì đỏ, chưa vội đáp lại câu hỏi của Hạnh, rồi đứng dậy, tiếp tục di chuyển đến điểm chuyển tiếp kế tiếp đang chờ đo đạc. Đến giữa trưa, Thắng chạy đến chỗ Nam, tay cầm cuộn giấy can đã được nối thêm từ sáng. "Anh Nam, em vừa đo lại phần cuối bên phía hạ lưu, cấu trúc vẫn chưa dừng lại ở mép hố hiện tại đâu." Nam theo Thắng đến khu vực cuối cùng của phạm vi khai quật, nơi một tấm bạt xanh được căng tạm để đánh dấu ranh giới an toàn lao động. Anh cúi xuống, gạt nhẹ lớp bùn mỏng ngay sát mép bạt, để lộ thêm vài viên gạch nữa nối tiếp, chưa có dấu hiệu kết thúc. "Đo thử độ sâu và hướng đi của mấy viên gạch này." Anh ra hiệu cho Thắng lấy máy đo laser cầm tay, chiếu dọc theo hướng hàng gạch đang lộ ra. "Xem còn tiếp diễn theo hướng nào." Kết quả đo cho thấy cấu trúc tiếp tục kéo dài theo đúng hướng cũ, không có dấu hiệu bẻ cong hay kết thúc đột ngột, vượt hẳn ra ngoài ranh giới khu vực được cấp phép khai quật hiện tại. Nam đứng thẳng lưng, nhìn về phía hạ lưu, nơi dòng sông tiếp tục chảy qua những khu dân cư dày đặc, nhà cửa san sát hai bên bờ, hoàn toàn không có khả năng mở rộng phạm vi đào bới đến đó trong điều kiện hiện tại. "Vậy là còn dài nữa, mà mình không đào tiếp được." Thắng cuộn lại cuộn giấy can, lắc đầu. "Phải xin cấp phép mở rộng khu vực à?" "Việc đó để tính sau, giờ quan trọng là ghi nhận đầy đủ những gì đo được, làm cơ sở đề xuất." Nam mở sổ tay, phác nhanh một sơ đồ tổng thể thể hiện toàn bộ chiều dài cấu trúc đã xác định được tính đến thời điểm hiện tại, cùng với hướng kéo dài chưa xác định điểm kết thúc. Buổi chiều, cả đội tập trung tại lán chỉ huy, dán các mảnh bản vẽ từng đoạn lên một tấm bảng lớn, ghép lại thành sơ đồ tổng thể đầu tiên của toàn bộ cấu trúc. Nhìn tổng thể, đường gạch không phải một khối liền mạch đơn giản, mà có những khúc gấp nhẹ, những đoạn phình rộng hơn hẳn phần còn lại, xen kẽ với những đoạn hẹp lại đột ngột. "Cấu trúc gì mà kỳ vậy, xây móng cầu đâu cần đổi kích thước liên tục thế này." Hạnh đứng trước tấm bảng, tay chỉ vào một đoạn phình rộng gần giữa sơ đồ. "Giống như người ta xây thêm, sửa thêm qua nhiều lần, mỗi lần một mục đích khác." Nam đứng lùi lại, quan sát toàn bộ tấm bảng từ khoảng cách xa hơn. Những đoạn phình rộng, những khúc gấp, những điểm chuyển tiếp vật liệu, tất cả gộp lại không khớp với bất cứ loại công trình thủy lợi cổ nào từng được ghi nhận trong các tài liệu tham khảo mà anh và Thắng lục được từ phòng lưu trữ. "Chưa tìm thấy thứ gì gọi là bằng chứng xác định niên đại chính xác, cũng chưa có món đồ nào giá trị đặc biệt để khẳng định mục đích công trình." Nam gõ nhẹ ngón tay lên mép tấm bảng, mắt vẫn dán vào sơ đồ tổng thể. "Chỉ có một cấu trúc ngày càng dài ra, càng phức tạp hơn mỗi lần đo thêm." Cả lán chỉ còn tiếng quạt trần cũ quay đều trên đầu, cánh quạt hơi lệch tạo ra một nhịp rung khe khẽ lặp đi lặp lại, mỗi người đứng nguyên tại chỗ, mắt vẫn dán vào tấm bảng. Tối muộn, khi mọi người đã về lán nghỉ, Nam vẫn ngồi lại một mình trước tấm bảng, đèn bàn duy nhất còn sáng hắt bóng anh đổ dài lên sơ đồ đang dán dở. Anh cầm bút, nối thêm một đường kẻ mờ kéo dài từ điểm cuối cùng đã đo được, vắt qua phần bản đồ khu dân cư còn để trống, chưa có bất cứ số liệu nào lấp đầy, chỉ là một đường phác thảo mang tính giả định, dừng lại lơ lửng giữa khoảng giấy trắng chưa được đo đến.