Chương 5: Phần I Dưới lòng sông Tô - Người đứng ngoài hàng rào
Ông lão xuất hiện lần đầu vào khoảng giữa buổi sáng ngày thứ ba, đứng cách hàng rào tôn chừng năm mét, hai tay chắp sau lưng, mặc áo bà ba nâu đã bạc màu ở hai vai. Ông không lại gần, không gọi ai, chỉ đứng đó, mắt hướng về phía công trường qua khe hở giữa hai tấm tôn ghép chưa khít. Chiếc nón lá cũ ông đội hơi lệch sang một bên, để lộ mảng tóc bạc trắng phía thái dương.
Hùng, người bảo vệ trực cổng, để ý thấy ông đứng lâu nên bước ra hỏi. Ông chỉ lắc đầu nhẹ, quay người bỏ đi, dáng đi chậm rãi, không vội vàng, đôi dép nhựa mòn gót phát ra tiếng lẹp xẹp đều đặn trên mặt đường đất.
Buổi chiều cùng ngày, ông quay lại. Lần này đứng ở vị trí khác, gần cổng chính hơn, nơi có thể nhìn thẳng vào khu vực khai quật qua khoảng trống giữa hai xe tải đang đậu chờ. Ông đứng đúng tư thế như buổi sáng, không thay đổi, như thể đã tính toán trước góc nhìn nào cho anh cái nhìn rõ nhất vào hố khai quật.
Nam để ý thấy ông vào lúc đang đo đạc đoạn tường phía Đông. Anh liếc qua vài giây rồi tiếp tục công việc, không nghĩ nhiều về việc đó. Công trường vốn hay có người dân hiếu kỳ ghé xem, chuyện bình thường ở bất cứ dự án nào giữa khu dân cư đông đúc.
Ngày thứ tư, ông lão xuất hiện lại, vẫn giờ đó, vẫn vị trí đó. Lần này ông đứng lâu hơn, gần một tiếng đồng hồ, thỉnh thoảng nhích người sang trái vài bước để nhìn rõ hơn một góc khác của hố khai quật. Có lúc ông đứng yên đến mức một người bán hàng rong đẩy xe đi qua còn ngoái lại nhìn, tưởng ông đang chờ ai đó, rồi lại tiếp tục đẩy xe đi mất, tiếng loa rao hàng nhỏ dần theo con phố.
Thắng là người nhận ra sự lặp lại này. Anh đang vác cuộn dây cáp đi ngang qua cổng thì thấy dáng ông lão quen thuộc, dừng lại vài giây quan sát.
"Ông ấy lại đến rồi," Thắng nói với Nam khi quay vào trong. "Ba hôm liền."
"Người dân quanh đây chắc tò mò."
"Người dân tò mò thì đứng một lần, chụp vài tấm ảnh rồi đi. Ông này không chụp ảnh. Chỉ đứng nhìn."
"Có hỏi ai trong đội chưa?"
"Hỏi Hùng rồi. Hùng bảo ông ấy không phải người lạ, hình như sống ở khu tập thể cuối ngõ, nhưng cũng không biết tên."
Nam ngẩng lên, nhìn ra phía cổng qua khoảng cách khá xa. Dáng ông lão đứng thẳng, bất động, hai tay vẫn chắp sau lưng theo đúng tư thế mọi lần, chiếc nón lá hơi nghiêng che một nửa khuôn mặt khỏi luồng nắng chiều đang tắt dần.
Đến cuối buổi chiều ngày thứ tư, khi đội khảo cổ đang thu dọn dụng cụ chuẩn bị nghỉ, ông lão vẫn còn đứng ở vị trí cũ. Nam tháo găng tay, đi về phía cổng để kiểm tra tình hình an ninh trước khi rời hiện trường, tiện thể nhìn xem người đàn ông kia còn ở đó hay không.
Ông vẫn đứng đó.
Nam bước lại gần hàng rào, đứng cách ông chừng hai mét, qua khoảng hở giữa các tấm tôn.
"Bác đứng đây lâu rồi. Bác ở gần đây ạ?"
Ông lão quay đầu nhìn Nam, ánh mắt không có vẻ ngạc nhiên vì bị bắt chuyện, như thể đã lường trước việc này sẽ xảy ra vào một lúc nào đó. Những nếp nhăn quanh mắt ông hằn sâu, nhưng ánh nhìn vẫn còn rất tinh, không có chút đục mờ nào của tuổi già thường thấy.
"Nhà tôi cách đây vài trăm mét thôi."
"Bác quan tâm đến công trình bên trong ạ?"
Ông lão nhìn qua vai Nam, hướng ánh mắt về phía hố khai quật, nơi ánh đèn công trường vừa được bật lên trong bóng chiều nhá nhem.
"Các anh còn đào nữa à?"
Câu hỏi ngược lại khiến Nam khựng một nhịp. Anh đáp, giọng thẳng, đúng chất nghề nghiệp: "Phải biết nó là gì."
Ông lão bật cười, tiếng cười ngắn, khô, không mang theo vẻ mỉa mai hay đùa cợt, chỉ như một phản xạ quen thuộc đã lặp lại nhiều lần trong đời.
"Lần nào cũng vậy."
"Bác nói lần nào là sao ạ? Bác từng thấy người ta đào chỗ này trước đây rồi à?"
Ông lão đưa mắt nhìn dọc theo hàng rào tôn, ngón tay cái xoa nhẹ lên đốt ngón tay còn lại, một cử chỉ chậm, như đang cân nhắc điều gì đó trong đầu. Rồi ông quay người, bước đi theo hướng con ngõ nhỏ dẫn vào khu dân cư, dáng đi vẫn chậm rãi như lúc mới đến, không hề vội vã dù câu hỏi của Nam vẫn còn treo lại phía sau.
"Bác ơi." Nam gọi với theo.
Ông lão không quay lại, chỉ giơ một tay lên khỏi vai, phẩy nhẹ như một cử chỉ chào, rồi khuất dần sau góc tường của ngôi nhà đầu ngõ. Tiếng dép lẹp xẹp của ông nhỏ dần, hòa vào tiếng xe máy và tiếng trẻ con đang chơi đùa đâu đó trong khu tập thể cuối con đường.
Nam đứng đó, một tay vẫn còn bám vào tấm tôn hàng rào, nhìn theo bóng dáng ông lão cho đến khi khuất hẳn. Thắng bước tới, đứng cạnh, cũng nhìn theo hướng đó, hai tay đút túi quần, vai hơi nhún lên vì gió chiều bắt đầu lạnh.
"Ông ấy nói gì vậy?"
"Hỏi bọn mình còn đào nữa không."
"Rồi sao nữa?"
Nam gấp cuốn sổ tay đang cầm trên tay, chưa kịp mở ra ghi gì, chỉ đứng nhìn về phía con ngõ vắng, nơi ánh đèn đường vàng vọt hắt xuống mặt đường ướt sương chiều.
"Cười, bảo lần nào cũng vậy. Rồi đi."
Thắng nhíu mày. "Lần nào cũng vậy là sao?"
Nam quay lại nhìn vào công trường, nơi đèn vẫn sáng trên đoạn tường gạch cổ đang dần lộ hình dưới bóng tối buổi tối. Đội khảo cổ vẫn đang thu dọn, tiếng dụng cụ va nhau lách cách xen giữa tiếng máy bơm chạy đều. Một cơn gió nhẹ lùa qua công trường, mang theo mùi bùn ẩm trộn với khói bếp từ những căn nhà quanh khu dân cư đang bắt đầu nấu bữa tối.
Anh cất sổ tay vào túi áo khoác, bước trở lại phía hố khai quật, bước chân chậm hơn thường lệ, mắt vẫn còn dán vào con ngõ nhỏ nơi ông lão vừa biến mất, như đang cố ghi nhớ chính xác hướng đi của bóng dáng ấy để tìm lại sau này. Phía sau lưng anh, ánh đèn công trường hắt bóng anh kéo dài trên mặt bùn, chồng lên đường viền của những viên gạch cổ vẫn còn phơi mình dưới lớp không khí lạnh dần của buổi tối. Xa xa, tiếng chó sủa vài tiếng rời rạc trong khu tập thể, rồi tắt hẳn, để lại chỉ còn tiếng máy bơm chạy đều giữa công trường vắng người.