CHƯƠNG 6 — SAY MÊ THẢO LUẬN
Buổi sáng, ngày 9 tháng 7 năm 2039 — tại một trại trú ẩn ở Singapore.
Lukas thức dậy như thường lệ.
Sau khi kiểm tra lại ba lô và quan sát tình hình xung quanh, anh đi về phía khoảng trống quen thuộc gần bức tường. Mikhail đã ở đó từ trước.
Chiếc laptop đặt trên đầu gối, bên cạnh vẫn là thiết bị mà cậu đã sửa. Tuy nhiên, hôm nay Mikhail không lập trình ngay. Trên màn hình là một trang ghi chú với khá nhiều dòng chữ và sơ đồ được sắp xếp thành từng phần.
Tĩnh An vẫn chưa xuất hiện.
Lukas ngồi xuống cạnh Mikhail.
"Anh đang làm gì vậy?"
Mikhail không ngẩng đầu.
"Ghi chép."
Lukas nhìn màn hình.
"Những dữ liệu hôm qua?"
"Không."
Mikhail dừng tay một chút.
"Những gì Tĩnh An nói."
Lukas hơi bất ngờ.
"Cậu ấy nói nhiều như vậy mà anh ghi hết được à?"
"Không."
"Vậy anh ghi cái gì?"
Mikhail xoay màn hình về phía Lukas.
Trên đó là những dòng ghi chú ngắn gọn, được chia thành nhiều mục.
Tổn thương → nhận biết → xử lý mô hư hỏng → kích thích tái tạo → kiểm soát → tái cấu trúc.
Bên dưới là một số ghi chú khác về năng lượng, trao đổi chất, khả năng thích nghi và di truyền.
Lukas nhìn một lúc.
"Anh ghi lại từ hôm qua?"
"Ừ."
"Để làm gì?"
Mikhail đưa hai ngón tay lên chỉnh kính.
"Những phần đó có thể hữu ích."
Lukas im lặng vài giây.
Anh nhớ lại cuộc nói chuyện hôm qua. Tĩnh An đã nói rất nhiều, phần lớn là những ý tưởng còn chưa được chứng minh, nhưng bên dưới tất cả những suy nghĩ có phần hỗn loạn ấy vẫn tồn tại một vấn đề rất rõ ràng.
Làm thế nào để khiến cơ thể tự nhận biết tổn thương và chủ động tái tạo một cách chính xác?
Lukas nhìn lại màn hình.
"Anh đã sắp xếp lại chúng?"
"Ừ."
"Như thế này?"
"Để dễ hiểu hơn."
Lukas gật đầu.
Anh lấy một tờ giấy từ trong ba lô ra rồi đặt xuống giữa hai người.
"Tôi cũng nghĩ về chuyện đó."
Mikhail nhìn sang.
Lukas bắt đầu viết.
"Ý tưởng của Tĩnh An hôm qua có thể chia thành ba vấn đề chính."
Anh viết xuống.
Một — Nhận biết tổn thương.
Hai — Điều khiển phản ứng.
Ba — Cung cấp đủ năng lượng và vật chất.
Mikhail nhìn ba dòng chữ.
"Phần kiểm soát tế bào?"
"Là một phần của vấn đề thứ hai."
"Di truyền?"
"Chưa cần đưa vào ngay."
Mikhail gật đầu.
Lukas tiếp tục:
"Nếu chỉ tăng tốc độ tái tạo thì chưa đủ. Cơ thể phải biết khi nào cần tái tạo, tái tạo ở đâu và dừng lại lúc nào."
Mikhail nhìn những dòng ghi chú trên laptop.
"Giống hệ thống điều khiển."
"Đúng."
"Nhưng sinh học phức tạp hơn."
"Rất nhiều."
Lukas đặt bút xuống.
"Và đó mới là vấn đề."
Một giọng nói vang lên phía sau.
"Vấn đề gì?"
Cả hai quay lại.
Tĩnh An đang đứng cách họ vài bước, trên tay cầm một phần thức ăn sáng. Cậu nhìn tờ giấy trên sàn rồi lại nhìn màn hình laptop.
"Anh đang ghi những gì tôi nói hôm qua à?"
Mikhail gật đầu.
"Ừ."
Tĩnh An bước lại gần, ngồi xuống bên cạnh Lukas rồi cúi sát vào tờ giấy.
Cậu đọc từng dòng.
"Nhận biết tổn thương."
Ngón tay cậu chỉ xuống.
"Đúng."
"Điều khiển phản ứng."
"Đúng."
"Cung cấp năng lượng."
"Đúng."
Tĩnh An nhìn Lukas.
"Anh tự tổng hợp?"
"Ừ."
"Trong một đêm?"
"Không mất nhiều thời gian."
Tĩnh An nhìn anh vài giây.
Rồi cậu nhìn sang Mikhail, lại nhìn tờ giấy trước mặt.
"Khoan đã."
Mikhail ngẩng lên.
Tĩnh An chỉ vào những dòng ghi chú.
"Hai người, một cơ điện tử, một lập trình viên, thế quái nào lại ngồi đây tổng hợp một ý tưởng sinh học vậy?"
Lukas nhìn cậu.
"Cậu cũng vậy thôi."
Tĩnh An khựng lại.
"Tôi?"
"Ừ. Cậu là người nghiên cứu sinh học, nhưng từ hôm qua đến giờ toàn hỏi những thứ chẳng liên quan trực tiếp đến chuyên ngành của mình."
Tĩnh An suy nghĩ vài giây.
"Nhưng tôi hỏi vì tò mò."
Lukas gật đầu.
"Thì chúng tôi cũng vậy."
Tĩnh An nhìn hai người một lúc rồi bật cười.
"Được."
Cậu chống cằm, cúi xuống nhìn lại tờ giấy.
"Vậy cho tôi xem hai người đã tổng hợp được đến đâu."
Lukas đưa bút cho cậu.
"Thiếu gì thì cậu bổ sung."
Tĩnh An nhận lấy.
"Thông tin."
Cậu viết thêm một dòng bên dưới.
Bốn — Mối quan hệ với môi trường sinh học.
Mikhail nhìn dòng chữ.
"Giải thích."
Tĩnh An lập tức ngồi thẳng lên.
"Ví dụ, nếu một hệ thống tái tạo tồn tại trong cơ thể thì nó không thể chỉ quan tâm đến mô bị thương. Nó phải biết cơ thể đang ở trạng thái nào, lượng năng lượng còn bao nhiêu, hệ miễn dịch đang hoạt động ra sao, môi trường xung quanh có thay đổi không và những vi sinh vật khác đang tồn tại ở đâu."
Cậu vừa nói vừa viết thêm vài nhánh trên tờ giấy.
"Không thể coi cơ thể như một cái hộp kín. Cơ thể luôn trao đổi vật chất với môi trường. Ăn uống, hô hấp, bài tiết, nhiệt độ, oxy, nước, chất dinh dưỡng... tất cả đều ảnh hưởng đến quá trình tái tạo."
Mikhail lập tức ghi lại.
Tĩnh An nhìn sang.
"Anh lại ghi."
"Ừ."
"Phần này quan trọng à?"
"Có."
Tĩnh An cười.
"Vậy tôi nói tiếp."
Lukas nhìn Mikhail.
Mikhail chỉ cúi xuống tiếp tục ghi.
Tĩnh An chống hai tay lên đầu gối.
"Thực ra nếu nghĩ kỹ thì một hệ thống tái tạo hiệu quả phải giống như một mạng lưới phân tích liên tục. Nó nhận thông tin từ cơ thể, xử lý thông tin đó, sau đó đưa ra phản ứng. Nhưng phản ứng lại làm thay đổi cơ thể, nên hệ thống phải tiếp tục nhận thông tin mới."
Lukas lập tức hiểu.
"Phản hồi."
Tĩnh An nhìn anh.
"Đúng."
Lukas viết thêm.
Phát hiện → phản ứng → thay đổi → phát hiện lại.
Tĩnh An nhìn sơ đồ.
"Chính xác."
Mikhail nhìn dòng chữ rồi hỏi:
"Nếu hệ thống có khả năng tự điều chỉnh thì nó cần một cơ chế lưu trữ thông tin?"
Tĩnh An hơi khựng lại.
"Đúng."
"Nhưng lưu trữ ở đâu?"
"Đó là phần tôi chưa nghĩ xong."
Mikhail ghi thêm một dòng.
Cơ chế lưu trữ / ghi nhớ trạng thái.
Tĩnh An nhìn thấy.
"Khoan."
Mikhail dừng tay.
"Ừ?"
"Nếu nó có thể ghi nhớ thì nó sẽ không chỉ phản ứng với tổn thương hiện tại."
Lukas nhìn sang.
"Ý cậu là?"
"Nó có thể so sánh."
Tĩnh An lấy lại cây bút.
"Ví dụ cơ thể bị tổn thương một lần, hệ thống ghi nhận quá trình phục hồi. Nếu lần sau xảy ra tổn thương tương tự, nó có thể sử dụng thông tin trước đó để phản ứng nhanh hơn."
Mikhail nhìn cậu.
"Giống học."
"Đúng."
Lukas hơi cau mày.
"Nhưng nếu nó học sai thì sao?"
Tĩnh An im lặng.
Mikhail cũng dừng ghi.
Câu hỏi của Lukas khiến cả ba cùng nhìn vào sơ đồ.
Một lúc sau, Tĩnh An nói:
"Thì nó sẽ học sai."
"Và?"
"Và cơ thể sẽ gặp vấn đề."
"Vấn đề mức nào?"
Tĩnh An suy nghĩ.
"Nhẹ thì tái tạo không hoàn chỉnh."
Cậu nhìn xuống sơ đồ.
"Nặng hơn thì tái tạo sai."
Mikhail hỏi:
"Còn nặng hơn?"
Tĩnh An im lặng vài giây.
"Không biết."
Lukas gật đầu.
"Vậy đó là một trong những giới hạn phải giải quyết."
Mikhail lập tức ghi xuống.
Tĩnh An nhìn cậu.
"Anh ghi thật à?"
"Ừ."
"Ngay cả khi chưa biết nó có xảy ra không?"
"Đó là lý do phải kiểm chứng."
Tĩnh An nhìn Mikhail một lúc rồi cười.
"Đúng."
Lukas nhìn hai người.
Cuộc trò chuyện bắt đầu chậm lại.
Nhưng chỉ vài giây sau, Tĩnh An lại chỉ vào một phần khác trên giấy.
"Nhưng vẫn còn một vấn đề."
Lukas thở nhẹ.
"Vấn đề gì?"
"Nếu hệ thống đủ thông minh để tự điều chỉnh thì nó phải có khả năng phân biệt cái gì là tổn thương và cái gì là bình thường."
Mikhail ngẩng đầu.
"Nhận diện trạng thái."
"Ừ."
Tĩnh An viết thêm.
Bình thường ≠ tổn thương.
"Nhưng định nghĩa 'bình thường' là gì?"
Lukas nhìn dòng chữ.
"Trạng thái ban đầu?"
"Không nhất thiết."
Tĩnh An lắc đầu.
"Cơ thể thay đổi liên tục. Một người vừa chạy xong sẽ có nhịp tim khác với lúc ngủ. Một người bị sốt sẽ có nhiệt độ khác. Một người vừa ăn xong sẽ có lượng glucose khác. Nếu hệ thống lấy một trạng thái duy nhất làm chuẩn thì nó sẽ rất dễ nhầm."
Mikhail gật đầu.
"Vậy phải có một khoảng giá trị."
"Đúng."
"Và khoảng đó thay đổi theo điều kiện."
"Đúng."
"Như một hệ thống điều khiển thích nghi."
Tĩnh An lập tức nhìn sang Mikhail.
"Chính xác."
Lukas ngẩng đầu.
"Nhưng nếu hệ thống có thể tự thay đổi giới hạn thì ai quyết định giới hạn mới?"
Tĩnh An im lặng.
Mikhail cũng không nói.
Ba người nhìn nhau.
Tĩnh An đưa tay lên cằm.
"Nếu chính nó quyết định..."
"Thì nó có thể quyết định sai," Lukas nói.
"Ừ."
Tĩnh An nhìn xuống tờ giấy.
"Nhưng nếu không cho nó tự quyết định thì khả năng thích nghi sẽ bị giới hạn."
Mikhail ghi thêm một dòng.
Tự điều chỉnh ↔ kiểm soát.
Lukas nhìn dòng chữ đó.
"Đây có thể là vấn đề lớn nhất."
Tĩnh An gật đầu.
"Không phải cứ càng tự động càng tốt."
Mikhail tiếp lời:
"Nhưng cũng không thể kiểm soát mọi thứ bằng tay."
"Đúng."
Tĩnh An nhìn hai người.
"Vậy phải tìm một điểm cân bằng."
Lukas không trả lời ngay.
Anh nhìn toàn bộ sơ đồ đang ngày càng dày đặc trên tờ giấy.
Nhận biết tổn thương.
Điều khiển phản ứng.
Năng lượng.
Môi trường.
Phản hồi.
Lưu trữ.
Thích nghi.
Kiểm soát.
Những ý tưởng hôm qua của Tĩnh An vốn nằm rải rác trong một cuộc nói chuyện dài. Bây giờ chúng đã bắt đầu hình thành một cấu trúc.
Mikhail nhìn màn hình laptop rồi lại nhìn tờ giấy.
"Vẫn còn thiếu."
Tĩnh An lập tức hỏi:
"Thiếu gì?"
"Phần thực hiện."
Lukas nhìn Mikhail.
Mikhail chỉ vào sơ đồ.
"Chúng ta đã nói nó phải làm gì."
Cậu đặt tay lên bàn phím.
"Nhưng chưa biết tạo ra nó bằng cách nào."
Tĩnh An chống cằm.
"Đúng."
Lukas gật đầu.
"Đó mới là phần khó."
Tĩnh An im lặng vài giây.
Rồi đôi mắt cậu sáng lên.
"Vậy chúng ta thử nghĩ xem."
Mikhail nhìn cậu.
"Thử cái gì?"
"Thiết kế nó."
Lukas hơi nhướng mày.
"Ngay bây giờ?"
"Ừ."
Mikhail nhìn đồng hồ.
"Chúng ta chưa có phòng thí nghiệm."
Tĩnh An nhìn quanh khu trú ẩn.
"Đúng."
"Không có thiết bị."
"Đúng."
"Không có mẫu."
"Đúng."
Mikhail nhìn cậu.
"Vậy thiết kế bằng gì?"
Tĩnh An cười.
"Giấy."
Lukas khẽ bật cười.
Mikhail nhìn tờ giấy trước mặt rồi im lặng vài giây.
Cuối cùng, cậu mở một trang ghi chú mới.
"Được."
Tĩnh An lập tức dịch lại gần.
Lukas cũng kéo tờ giấy về phía mình.
Ba người bắt đầu thảo luận.
Lần này không còn ai đơn thuần hỏi và trả lời nữa.
Tĩnh An đưa ra một cơ chế, Lukas lập tức kiểm tra xem cơ chế đó có thể vận hành như một hệ thống hay không. Khi một vấn đề xuất hiện, Mikhail tìm cách mô hình hóa nó bằng dữ liệu và logic điều khiển. Một ý tưởng bị bác bỏ nhanh chóng được thay bằng một ý tưởng khác, rồi lại tiếp tục được đưa ra mổ xẻ.
"Phải có khả năng nhận biết tế bào bị tổn thương."
"Nhận biết bằng gì?"
"Thay đổi hóa học."
"Không đủ."
"Điện thế?"
"Cũng chưa đủ."
"Vậy kết hợp cả hai."
"Có thể."
"Nhưng hệ thống phải biết mức độ tổn thương."
"Vậy cần ngưỡng."
"Ngưỡng cố định?"
"Không."
"Ngưỡng thích nghi?"
"Đúng."
Mikhail liên tục ghi lại những điểm quan trọng.
Thỉnh thoảng cậu dừng lại, gạch một dòng, sửa một thuật ngữ hoặc thêm một ghi chú bên cạnh.
Tĩnh An càng nói càng nhanh.
Lukas càng nghe càng tập trung.
Không ai để ý thời gian trôi qua.
Đến khi một nhân viên của khu trú ẩn đi ngang qua và thông báo giờ ăn trưa, cả ba mới đồng loạt ngẩng đầu.
Tĩnh An nhìn tờ giấy đã kín chữ.
"Đã trưa rồi à?"
Lukas nhìn đồng hồ.
"Gần rồi."
Mikhail nhìn màn hình laptop.
"Chúng ta nói hơn ba tiếng."
Tĩnh An chớp mắt.
"Nhanh vậy?"
Lukas nhìn cậu.
"Anh không thấy nhanh à?"
"Không."
Tĩnh An cúi xuống nhìn lại những ghi chú.
"Tôi còn nghĩ mới được một lúc."
Mikhail đóng laptop.
"Chúng ta nên nghỉ."
Tĩnh An nhìn cậu.
"Anh không muốn nói tiếp à?"
"Muốn."
"Vậy sao nghỉ?"
"Vì tôi đói."
Tĩnh An im lặng hai giây rồi bật cười.
Lukas cũng cười theo.
Cả ba đứng dậy.
Tờ giấy vẫn nằm trên nền, đầy những đường nối, mũi tên và những ý tưởng chưa hoàn chỉnh.